1. با توجه به مشکلات عدیده ای که هم اکنون در بخش منابع طبیعی کشور وجود دارد ، عوامل متعدد تخریب و تخریب روزافزون جنگلها و مراتع کشور ، کمبود بودجه در بخشهای مختلف از جمله بخش حفاظت ، ضعف و کمبود نیروی انسانی و نیروی متخصص و ... مطرح کردن چنین طرح هایی اصولا ضروری نبوده و می بایست اولویت به حل مشکلات موجود داده شود. طرح بوستان خانواده حتی اگر هم صحیح باشد ، می بایست در حال حاضر مسکوت باقی مانده و تمرکز و عزم سازمان به حل و فصل مسائل موجود اختصاص یابد ، در سالهای آتی ان شاء اله با بهبود اوضاع منابع طبیعی کشور و آمایش کامل سرزمین می توان راجع به چنین طرحهایی به بحث و بررسی نشست .

اکنون تنها می توان گفت طرح ملی "بوستان خانواده و پارک یادبود" کانال جدیدی برای زمین خواری و تخریب عرصه های طبیعی کشور خواهد گشود.

2. طرح بوستان خانواده و پارک یادبود بر اساس اهداف نیکو و شایسته ای ازقبیل افزایش سرانه جنگل و فضای سبز ، مشارکت همگانی و ایجاد ارتباط نزدیک بین بخش منابع طبیعی و مردم تهیه شده است اما روشی که برای نیل به این اهداف انتخاب شده،  روش مناسب و موفقی نیست. به نظر بسیاری کارشناسان و اساتید بخش منابع طبیعی کشور اینگونه روشها پیش از این در قالب طرحهایی نظیر طرح طوبی آزماش شده و علاوه بر عدم حصول نتایج مورد نظر ، در بسیاری موارد زمین خواریها و تخریب عرصه های منابع طبیعی را بدنبال داشته است.

3. این طرح از دیدگاه "کشاورزی" نگاشته شده و با اصول و اهداف "منابع طبیعی"  در تضاد است. طراحان طرح به اراضی منابع طبیعی بعنوان زمینهایی فاقد ارزش نظر داشته و تبدیل کوه و دشت به باغ را ارزش و هدف می دانند . در قسمتی از این طرح آمده : " برای اجرای طرح بوستان خانواده ، مناطق دارای ناهمواریهای طبیعی و منظر و چشم انداز مناسب و جاذبه های طبیعی و منظر سازی در اولویت قرار گیرند  "  سوال این است که آیا مناطق دارای منظر و چشم انداز و جاذبه های طبیعی همینگونه که هستند ارزشمند تر و زیباترند یا اگر به باغات با حصار کشی و چهره بوستانها و پارکهای شهری تبدیل شوند؟ چرا می خواهیم همین مناظر طبیعی و بکر باقیمانده و این میراث نسلهای آتی را هم نابود کنیم؟

4. در این طرح آمده است: "فضاهای پیش بینی شده جهت ایجاد بوستان خانواده متناسب با برنامه های توسعه ای از نقطه نظر رشد جمعیت و سرانه فضای سبز هماهنگی خواهد شد." از این ماده می توان به عنوان نفی هر گونه محدودیت برای تبدیل و تغییر کاربری اراضی ملی بر اساس این طرح استفاده کرد.

5. اعتبار دولتی مورد نیاز برای اجرای این طرح در طی 5 سال 210 میلیارد تومان دیده شده که تنها مربوط به سیاستگزاریها، مطالعات ، اطلاع رسانی و اقداماتی از این دست بوده و هزینه کلیه مراحل تهیه طرح، آماده سازی و امورزیربنایی، اجرا، و نگهداری به عهده عاملیت اجرایی ( تشکلهای غیر دولتی و خانواده ها ) بوده که تحت ساز و کارهای زیر دیده شده است:

 1. سرمایه گذاری بخش خصوصی و افراد داوطلب

 2. درآمدهای کارگزاری از طریق حق عضویت خانوارها

 3. حمایت اعتباری، یارانه ای و تسهیلاتی دولت و بانکها

بر اساس تشریح مراحل اجرایی طرح بوستان خانواده ، اراضی بر اساس ماده 3 واگذار می گردند بدین معنی که تنها حق مدیریت و بهره برداری واگذار شده و نه حق مالکیت ( در غیر اینصورت فروش اراضی ، تغییر کاربری و تبدیل اراضی منابع طبیعی به ویلا و ساختمان رخ خواهد داد که متناقض با اهداف طرح است ) ، کاشت درخت در 500 متر زمین که برای هر خانوار دیده شده، عملا هیچگونه درآمدی برای خانواده ها نخواهد داشت ، زمینی نیز به نامشان نخواهد شد و بر اساس بند 6 الزامات طرح، قادر به احداث  ساختمانی نیز نخواهد بود، بدین ترتیب هیچ انگیزه ای باقی نمی ماند تا یک خانواده اقدام به سرمایه گذاری کند مگر علاقه و گذرندان اوقات فراغت که یقینا پایدار و تضمین شده نخواهد بود. طرح واگذاری قطعات 500 متری به خانواده ها صرفا برای درختکاری، انگیزه و سودی برای سرمایه گذاری بخش خصوصی نیز نخواهد داشت ؛ با توجه به اهداف مشارکتی طرح، حق عضویت خانواده ها نیز از جایگاه درآمدزایی برخوردار نبوده و در نهایت حمایت دولت و بانکها بعنوان تنها منبع تامین مالی بخشهای مختلف طراحی، اجرا و نگهداری طرح باقی مانده و درحالیکه تامین هزینه ای چندین برابر آنچه امروزه در این طرح پیش بینی شده، بر دولت تحمیل خواهد شد، این طرح نیز مثل بسیاری طرحهای دیگر شکست خواهد خورد. از طرفی محتمل است جهت تامین هزینه و جلوگیری از شکست طرح ، به صدور سند و مجوز ساخت و ساز در قبال دریافت جریمه مبادرت شود که این همان تیر خلاص منابع طبیعی کشور خواهد بود که امروز برخی در تفسیر این طرح بیان می کنند.

6. "صدور مجوز اخذ درآمد در محدوده طرح از طریق فعالیتهای توریسم و گردشگری" در این طرح دیده شده که با عنایت به بند 6 الزامات طرح (تبدیل اراضی مذکور به مسکن و سایر کاربریها ممنوع است) ،  مشخص نشده فعالیتهای درآمدزای توریسم و گردشگری بدون تغییر کاربری و ساخت و ساز چه می تواند باشد. گذشته از این متاسفانه ارائه واژه های کلی و تعریف نشده "توریسم و گردشگری" در بسیاری طرحها،  سوء استفاده و تخلفات زیادی را در پی داشته است.

7. در بند 5 الزامات فنی و اجرایی طرح آمده است : "اراضی مربوطه خارج از جنگلهای طبیعی و دست کاشت موجود انتخاب گردد" . این بند بعنوان تنها بند حامی جنگلهای کشور در این طرح ملی ، مبهم و ناقص است. لازم به ذکر است بخش وسیعی از جنگلهای کشور را جنگلهای تنک ایرانوتورانی، خلیج عمانی و بخشهایی از جنگلهای زاگرسی و بالادست جنگلهای هیرکانی تشکیل داده؛ بسیاری از این جنگلها در نقشه های پوشش گیاهی موجود دیده نشده و در بخش اجرایی منابع طبیعی نیز بعنوان بیشه ، درختزار ، درختچه زار و بوته زار ، مرتع مشجر و حتی مرتع تعریف می شوند. بدین ترتیب با بکارگیری لفظ کلی "جنگل" در بند مربوطه در این طرح، راه واگذاری، تخریب و تجاوز بسیاری از جوامع جنگلی و درختی و درختچه ای کشور باز می شود. جوامع جنگلی، درختی و درختچه ای که در پاره ای نقاط منحصر بفرد و نادر بوده و بعنوان باقیمانده ای از جوامع جنگلی گذشته این سرزمین محسوب می شوند. ارزش این جوامع و توده ها برای بسیاری از کارشناسان بخش منابع طبیعی نیز ناشناخته بوده و چه بسا همین ناآگاهی زمینه ساز واگذاری و تغییرکاربری آنها شود.

8.  با توجه به اینکه در بند 8 الزامات فنی و اجرایی طرح آمده است: "سطوح اجرایی طرح از نزدیکترین منابع ملی بلامعارض مشرف به کلیه شهرهای کشور انتخاب می شود" می توان انتظار داشت با اجرایی شدن این طرح روند گسترش بیرویه شهرها تشدید شده و مشکلات جدیدی در مدیریت شهری ایجاد شود.

لینکهای مرتبط :  وبلاگ منابع طبیعی و دکتر خسروشاهی ، وبلاگ مهار بیابان زایی و مهندس درویش ، همشهری و مژگان جمشيدی