جنگلهای زربین را دریابیم ..

 

Cupressus sempervirens

-

درخت زربین با نام علمی Cupressus sempervirens  از درختان سوزنی برگ و متعلق به خانواده سرو است. جنگلهای طبیعی این گونه در مناطقی با اقلیم مدیترانه ای در رشته کوه البرز به چشم می خورند. از آن جمله می توان به دره حسن آباد چالوس، رودبار و منجیل و علی آباد کتول اشاره کرد. جنگلهای زربین به لحاظ وسعت کم و ویژگیهای منحصربفرد رویشگاه آن از پوششهای کمیاب جنگلی کشور محسوب می شوند. این جنگلها به همراه رویشهای طبیعی و یا کاشته شده زیتون از عناصر مدیترانه ای تیپیک به حساب می آیند و حضور آنها در کشور ما به دلیل شرایط خاص توپوگرافی و تشکیل اقلیم مدیترانه ای در بخشهای محدودی از رشته کوه البرز می باشد (شکل 1). ارزش و اهمیت این رویشهای جنگلی از سالیان گذشته برای متخصصین و مسئولین امر مورد توجه بوده و پس از معرفی و مطالعات اولیه توسط اساتیدی همچون مرحوم استاد کریم ساعی، مرحوم دکتر جوانشیر و دکتر حبیب اله ثابتی، این گونه توسط مجلس شورای اسلامی در سال 1371 به عنوان یکی از ذخائر جنگلی کشور محسوب شده و قطع آن ممنوع گردید.

 

 

 

قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخائر جنگلی کشور

مصوب 5/7/1371 مجلس شورای اسلامی

 

" ماده 1- از تاریخ تصویب این قانون گونه های درختانی از قبیل شمشاد، زربین، سرخدار، سرو خمره ای، سفیدپلت، حرا و چندل، ارس، فندق، زیتون طبیعی، بنه (پسته وحشی)، گون، ششم، گردو (جنگلی) و بادام وحشی(بادامک) در سراسر کشور جزء ذخائر جنگلی محسوب و قطع آنها ممنوع می باشد. "

 

در ادامه این قانون وزارت جهاد سازندگی (وزارت جهاد کشاورزی فعلی) موظف به شناسایی و حفاظت مناطق استقرار این گونه ها شده و قطع آنها تنها بر اساس طرح مصوب در موارد خاص و بنابرضرورت و مسائل فنی و توسعه گونه های دیگر به تایید وزارت مجاز شمرده شده است.

 

جاده سازی و جنگلهای زربین

در سالهای اخیر طی دو پروژه مهم قانون حفاظت از ذخائر جنگلی کشور در مورد گونه زربین زیر پا گذاشته شد و بخشهای زیادی از رویشگاه زربین تخریب شد. مورد اول مربوط به اتوبان تهران-شمال بوده که در منطقه مرزن آباد و حسن آباد تخریب گسترده ای صورت گرفت و مورد دوم مربوط به اتوبان قزوین- رشت بوده که در منطقه رودبار بخشهایی از جنگلهای زربین تخریب شد. اگر این تخریبها را ضرورت ناگزیر توسعه بدانیم و فرض بگیریم بر اساس طرح مصوب و ارزیابی زیست محیطی انجام شده است، سوالی که مطرح می شود این است که برای کاهش اثرات سوء تخریب انجام شده و احیای جنگلها از جمله در شیبهای مجاور بزرگراه چه برنامه هایی در طرحهای مصوب در نظر گرفته شده است؟ اکنون پس از عملیات جاده سازی، بخشهای زیادی از دامنه های جنگلی تبدیل به دیواره ها و شیبهای بدون پوشش گیاهی شده و علاوه بر تخریب مناظر و جاذبه های توریستی، فرسایش خاک را شدت بخشیده است. جنگلکاری با گونه های بومی و یا کاشت بذر درختان و درختچه های بومی پس از تمهیداتی جهت تثبیت خاک و جلوگیری از حضور دام، گزینه های مناسبی برای بازگرداندن پوشش جنگلی و احیای چشم اندازهای تخریب شده است. با توجه به اینکه تجدید حیات طبیعی در جنگلهای رودبار و منجیل از وضعیت مناسبی برخوردار است، بذر پاشی و محدود کردن حضور دام  می تواند احیای طبیعی جنگلهای زربین منطقه را در پی داشته باشد.

 

معادن و جنگلهای زربین

متاسفانه در سکوت مسئولین و دستگاههای نظارتی، بهره برداری از معادن در محدوده جنگلهای کمیاب البرز به طور روز افزونی رو به گسترش است. هجوم ماشین آلات به جنگلهای غیرقابل دسترس، تخریب کامل پوشش گیاهی و تاراج خاک و سنگ و بستر رویشگاه و درنهایت به جا ماندن هکتارها زمین بیابان شده و بدون پوشش گیاهی نتیجه مجوز بهره برداری معادن در دل جنگلهای کوهستانی البرز است.  متاسفانه نمونه های این امر در جنگلهای زربین کم نیست (شکل 2).

-

معدن در جنگلهای زربین

-

این جنگلها غالبا در اراضی قابل دسترس به دلیل توسعه روستاها و زمین های کشاورزی  نابود شده اند و آنچه امروز باقی مانده بیشتر در اراضی صخره ای و کوهستانهای غیر قابل دسترس و نامناسب برای کشاورزی و باغداری واقع هستند که با هجوم معادن به این مناطق امروزه تخریب تدریجی باقیمانده جنگلهای زربین را شاهد هستیم. در واقع وضعیت خاص توپوگرافی و وجود صخره ها و شیبهای تند منجر به حفاظت این جنگلها می شده اما امروز بهره برداری معادن این مرز حفاظتی را شکسته و به تدریج باعث نابودی باقیمانده اکوسیستمهای جنگلی زربین می شود. این تخریب غیر ضروری در حالی اتفاق می افتد که قانون، دست اندازی به رویشگاههای زربین و قطع این درختان را در سراسر کشور ممنوع کرده است. ضمن اینکه تخریب آبخیزها، فرسایش خاک، پرشدن آبراهه های طبیعی و افزایش قابل توجه رسوبات رودخانه ها خسارات زیادی را به کشاورزی منطقه وارد می کند. با توجه به وسعت کم و ارزش بالای اکولوژیک جنگلهای زربین و همچنین تخریب بخشهای زیادی از آنها در پی توسعه ناگزیر کشاورزی و بزرگراهها، ادامه روند تخریب و کاهش سطح جنگلهای زربین به بهانه بهره برداری از معادن به هیچ وجه قابل توجیه نمی باشد. بنابراین پیشنهاد می شود صدور مجوزهای جدید بهره برداری معادن در محدوده جنگلهای زربین متوقف شده و معادن موجود پس از خاتمه بهره برداری موظف به احیای اراضی تخریب شده بر اساس طرح کارشناسی و با استفاده از گونه های بومی از جمله زربین و سیاه تلو شوند.

 

هفته منابع طبیعی بر سبزاندیشان مبارک

 

/ 4 نظر / 29 بازدید
مرد خاکی

درود... شنیدم این جنگل ها واقعا ارزش بی نهایتی دارن...جنگل های سرو زربین چالوس را دیده ام..واقعا بی نظیرن... امیدوارم برای ایندگان اثری از انها باشد در ضمن هفته ات مبارک مهندس[لبخند] شب خوش[گل]

حامد

سلام دکتر امیدوارم که حالت خوب باشه . هفته منابع طبیعی بر تمام دوستداران طبیعت از جمله شما مبارک.[گل] برات آرزوی موفقیت می کنم. دوستدارت [گل]

مهدی رئیسی

سلام یک دوست دارم. مهندسی عراقی است. یک روز می گفت: Government is just in television قانون هم در کشور ما مثل دولت است در کشور عراق: قانون اغلب روی کاغذ است. اشکال هم از خودمان است: یک روز نقدی به وضعیت آموزشی با مدیرگروه یک دانشکده مطرح کردم. گفت: تو می گویی من با اساتید و دانشجویانی که همگی قانون گریزند چه کنم؟!