توسعه سطح زیر کشت یا تخریب منابع طبیعی؟

 

«... ما حدود 45 میلیون‌هکتار زمین قابل کشت داریم که تنها 14 میلیون آن کشت می‌شود و چهار میلیون هم آیش آن است. 27 میلیون‌هکتار زمین قابل کشت وجود دارد و آب هم هست، آب کم است اما هست، مگر می‌شود خدا زمین حاصلخیز خلق کند و آب ندهد؟ این نشدنی است.» این قسمتی از سخنانی است که جناب آقای احمدی‌نژاد، رییس‌جمهوری محترم در جریان سخنرانی چهارشنبه گذشته در مجلس شورای اسلامی بیان داشتند. پیش از این نیز مسوولان بخش کشاورزی از تصمیم برای افزایش سطح زیر کشت و تبدیل منابع طبیعی به زمین کشاورزی خبر داده بودند. شنیده‌ها از مسوولان منابع طبیعی حکایت از این داشت که بخش‌هایی از مراتع کوهستانی کشور و بعضا درختچه‌زارها به ویژه در دامنه جنوبی البرز برای تغییر کاربری به کشاورزی و باغداری مکان‌یابی شده‌اند. چنین مباحثی که معمولا بر اساس تصمیمات ناگهانی و به دور از مطالعات صحیح آمایش سرزمین و بی‌توجه به محدودیت‌ها و توانایی‌های اکوسیستم بوده، همواره نگرانی کارشناسان و پژوهشگران را در پی داشته است. در این رابطه و با توجه به سخنان رییس‌جمهوری محترم دو نکته مطرح است:

1- آیا واقعا 27 میلیون‌هکتار زمین قابل کشت وجود دارد و این آماری که از سوی دستگاه‌های زیرمجموعه در اختیار رییس‌جمهوری قرار گرفته صحیح است یا خیر؟ متاسفانه روش‌هایی که برای استخراج این آمار استفاده می‌شود مبتنی بر نرم‌افزارهای رایانه‌ای و به دور از مطالعات و واقعیت‌های زمینی است. به این ترتیب که در محیط نرم‌افزار چند معیار که عمدتا فیزیکی و غیربیولوژیک هستند انتخاب شده، داده‌های مورد نظر از طریق نقشه‌ها یا تصاویر موجود استخراج شده و با تلفیق داده‌ها، اراضی‌ای که دارای کلیه معیارهای منتخب هستند، تفکیک و معرفی می‌شوند. صرف‌نظر از خطای نرم‌افزاری و تفسیری، خروجی حاصل به هیچ‌وجه کامل نیست و بسیاری از عوامل به ویژه عوامل بیولوژیک که در حقیقت مهم‌ترین بخش اکوسیستم هستند در نظر گرفته نمی‌شوند. به عنوان مثال هیچ‌گاه مشخص نمی‌شود که سودمندترین کاربری یک عرصه چه بوده است؟ مرتع یا کشاورزی؟ آیا نفعی که از کارکردهای یک مرتع مثل حفاظت خاک، تولید خاک، تولید و نفوذ آب، پالایش هوا، تنوع زیستی، حفظ ذخایر ژنتیکی و... به منطقه می‌رسد بیشتر است یا نفعی که از تولید یک محصول زراعی؟ تولیدی که با از دست رفتن سایر کارکردهای عرصه همراه است. کدام‌یک برای اقتصاد بلندمدت و منافع ملی سودمندتر هستند؟ یا اینکه هیچ‌گاه مشخص نمی‌شود یک منطقه رویشگاه و زیستگاه یک گونه نادر گیاهی یا جانوری است که حق حیات دارد و شاید در آینده دردی از دردهای بشر را درمان نماید؛ بنا بر این به نظر می‌رسد با لحاظ کردن معیارهای اقتصاد اکولوژیک و منافع بلندمدت، رقم 27 میلیون‌هکتار نیاز به بازبینی مجدد داشته باشد.

2- ایشان گفتند مگر می‌شود خدا زمین حاصلخیز خلق کند و آب ندهد. بله! خلقت خدا و معجزات الهی خیلی عمیق‌تر و شگفت‌انگیزتر از آن چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد. گاهی خدا زمین حاصلخیزی خلق می‌کند و آب نمی‌دهد؛ چرا که می‌خواهد گیاهان خاصی در آنجا برویاند که نیاز کمی به آب داشته و با مقدار ناچیزی آب زندگی کنند. این گیاهان خودرو با داشتن سازگاری کامل با شرایط دشوار محیط زندگی خود، نقش و وظایف خود را در اکوسیستم به نحو احسن ایفا می‌کنند؛ گیاهانی که با کمترین امکانات، وظیفه مهم و زیربنایی تولید اکسیژن و جذب دی‌اکسیدکربن را به انجام می‌رسانند و به این ترتیب به انسان خدمت می‌کنند؛ خدمتی که اگر مدتی کوتاه متوقف شود، اکسیژنی نخواهد بود و انباشت دی‌اکسیدکربن به معنای پایان زندگی بشر روی کره زمین خواهد بود. بنا بر این تولید یک زمین، فقط کشاورزی نیست، پوشش گیاهی طبیعی با کمترین هزینه، بیشترین تولید را در پی دارد و این معجزه خلقت است. هنگامی که به اندازه کافی آب در اختیار نداریم و دست به افزایش سطح زیرکشت می‌زنیم، علاوه بر نابودی ظرفیت طبیعی و خداداد اراضی، مجبور هستیم از سهم دیگر موجودات نیز استفاده کنیم و این می‌شود خشکی دریاچه ارومیه، خشکی زاینده رود و از بین رفتن اکوسیستم‌های رودخانه‌ای و تالابی کشور. اگر جایی زمینی هست اما آب نیست، پس ضرورتی ندارد به هر قیمتی آبی به آنجا رساند و کشتی کرد. گاه حفظ پوشش گیاهی طبیعی یک مرتع یا بیابان، بهترین کار ممکن است و بیشترین سود را به انسان می‌رساند. بنا بر آنچه تشریح شد این سوال مطرح می‌شود که آیا بهتر نیست به جای افزایش قابل توجه و ناگهانی سطح زیر کشت که مستلزم از دست دادن منابع طبیعی و دگرگونی‌های وسیع در نظام‌های زیستی و هیدرولوژیک کشور است، به فکر افزایش عملکرد در واحد سطح باشیم و اراضی کشاورزی کم بازده و متروکه موجود را احیا و به تولید موثر برسانیم؟ یادمان باشد منابع طبیعی، جنگل‌ها، مراتع و معادن فقط متعلق به نسل ما نیستند و باید چیزی از آنها برای نسل‌های آینده نیز باقی بماند.

 
 
/ 4 نظر / 22 بازدید
شهروند

بله ... این آدم خودش هم یک معجزه است !!! از چه کسی ما توقع داریم ؟!

در جایی خواندم که پرپر کردن یک گل ظلم به کل طبیعت است و امروز ...چه بی اندازه اند ظالمان به طبیعت و چه مظلوم است طبیعت .شاید واژه ای کلیشه ای و کوتاه باشد اما معانی ژرف و گسترده ای دارد قطعأ پروردگار عالم طبیعت رو برای غارت انسان و نابودی نیافریده است هدف چیز دیگریست برای زندگی نفس کشیدن تفکر درباره خلقت وآفرینش آسایش جسم آرامش روح دیدن مخلوقات دیگر آیتی ازجانب خالق هستی که دلالت بروجود یگانه اش دارد برای اغراق انسان به بزرگی و زیبایی خداو بی نهایت معنی دیگر که هیچ کدومشون سنخیتی ندارند به دید و طمعی که انسان امروزی به طبیعت داردمتاسفانه ما عادت کردیم بدون فکر به عواقب کاری انجامش بدیم و یک مشکل و اشتباه رو با یک خطا و اشتباه دیگه برطرفش کنیم و بعداز گذشت چند سال کاسه چه کنم دست بگیریم. ببخشید زیاد نوشتم چون که معتقدم سکوت در برابر ظلم هم خودش نوعی ظلم است.

موذن

سلام از ابراز محبت حضرتعالی تشکر وب زیبائی دارید لذت بردم بهترین ها را برایتان آرزومندم شادوتندرست باشید

saeid

سلام خوبی ؟ وبلاگ خیلی باحالی داری خیلی خوب بود من یه انجمنی زدم مخصوص تفریح و سرگرمی برای جوونا و نوجوونا خیلی خوشحال میشم بیای شما هم عضو شی راسی این انجمن رو تازه ساختم خواسی بیا مدیریت کن منتظرتما